News blog

Pelé en Samsung: gebruik van een look-a-like in reclame. Beter van niet!

Date: 
07.04.16

Menno Heerma van Voss, advocaat, portretrecht, look-a-like, reclame

 

samsung pele.jpgGebruik van een look-a-like in plaats van … is een inbreuk op de portretrechten en soms ook een duur grapje. In Nederland hebben onder meer Centraal Beheer, iLocal, Kijkshop en Interbest dat al ondervonden.
In de VS is Samsung nu de klos. Samsung heeft een look-a-like van Pelé, aldus Pelé, gebruikt in een paginagrote krantenadvertentie.
 

Frappant is dat Samsung en Pelé eerst hadden onderhandeld over Pelé’s medewerking. Maar daar kwamen ze niet uit. Samsung heeft toen besloten een iemand te gebruiken die in de ogen van Pelé gelijkenis vertoond. Die gelijkenis wordt versterkt door het beeld op het televisiescherm. Je ziet een voetballer die een volley of zo men wil de befaamde bicycle-kick van Pelé maakt. De (wat oudere) voetbalkenners zullen daardoor in de afgebeelde man eerder Pelé zien, dan de niet voetbalkenners. Dat een deel van het publiek dat niet ziet, doet daar niets tot weinig aan af. Dat Pelé en Samsung met elkaar hebben onderhandeld en er niet zijn uitgekomen, doet er eigenlijk niet toe. Dat weet het publiek die de advertentie ziet immers niet. Het is door Pelé’s advocaat aangevoerd, om te laten zien dat Samsung eigenlijk wel Pelé's portret wilde en wist wat dat kostte. Maar nu krijgt Samsung alsnog de rekening gepresenteerd. Ik denk terecht. Hoe hoog die is, is nog afwachten. In de VS kent men ook punitive damages en lijkt alleen the sky the limit. In Nederland kennen we alleen vergoeding van geleden schade.

 

Hoe zit het in Nederland?

Deze Pelé / Samsung-zaak heeft veel weg van de Kalou / Centraal Beheer-zaak in Nederland uit 2006. Kent u hem nog? Achmea wilde Kalou (speler van Feyenoord) gebruiken voor een Tv commercial. Daarin komt Kalou vanwege het vreemdelingenbeleid van minister Verdonk niet uit voor het Nederlandse elftal tijdens het WK 2006 in Duitsland, maar wel voor Duitsland. Even Apeldoorn bellen. Achmea en Kalou hadden ook vooraf onderhandeld, maar Kalou had ook toestemming nodig van Feyenoord en sponsor Fortis. Fortis vond het geen goed idee, dus geen het feest niet door. Achmea dacht ook doodleuk een look-a-like te kunnen gebruiken. Dat liep niet goed af bij de rechter, die ook korte metten maakten met de ideële argumenten van Achmea.

Toestemming nodig, anders inbreuk

Als je wil profiteren van iemands bekendheid (verzilverbare populariteit) heb je zijn/haar toestemming nodig. Het maakt niet uit of je zijn of haar portret, een look-a-like of een tekening gebruikt. De wijze van afbeelden is niet relevant. Het maakt zelfs niet uit of het gezicht niet (herkenbaar) is afgebeeld. Ook een typische lichaamshouding kan al voldoende, zoals iLocal ondervond bij het gebruik van een look-a-like afbeelding van Katja Schuurman die het boegbeeld was van concurrent de Gouden Gids.

Indien de afbeelding herkenbare gelijkenis vertoond, is er sprake van een inbreuk op het portretrecht.

Verbod tegen ongeautoriseerd gebruik en schadevergoeding

In Nederland kan de geportretteerde op basis van zijn portretrecht en recht op privacy een verbod tot (verdere) publicatie en verspreiding krijgen en een vergoeding van de materiële en immateriële schade. Deze schade moet dan wel aannemelijk zijn. Vaak wordt de hoogte gebaseerd op basis van men normaal als vergoeding krijgt. De vergoeding kan wel lager uitvallen, omdat de omstandigheden anders zijn, zoals omdat men zelf geen tijd heeft hoeven vrijmaken voor een fotoshoot. Mede daarom kreeg Louis van Gaal 25.0000 euro in plaats van de gevorderde 95.000.
 

 

Gebruik karikatuur of naam?

Ook het gebruik van een karikatuurtekening of alleen de naam kan - zonder toestemming- verkeerd uitpakken. Zo kreeg Kijkshop het aan de stok met Balkenende. Linksom of rechtsom profiteer je - vaar je mee in het kielzog - van iemands bekendheid, zonder dat je daarvoor toestemming voor hebt (geld voor over hebt) of doet het afbreuk aan iemands reputatie. Hij of zij wil niet geassocieerd worden met je reclame. Alleen in geval van een eenmalig actuele grap, is het gebruik van een bekende naam onder omstandigheden geoorloofd. Zoals Carglass met haar landelijke krantenadvertentie “Cas, ook bij ons raak je je ster kwijt” daags na het verlies van een Michelin ster.